Καλύτερη πρόληψη και διαχείριση της ΧΑΠ
Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) είναι μια χρόνια αναπνευστική πάθηση που επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου. Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με την εκδήλωση της ΧΑΠ που μπορείτε να ελέγξετε για να συμβάλετε στην πρόληψή της. Ακόμα και αν πάσχετε ήδη από ΧΑΠ, η φαρμακευτική σας αγωγή μπορεί να σας βοηθήσει να πετύχετε έλεγχο των συμπτωμάτων σας και να βελτιώσετε την ποιότητα της ζωής σας.1,2
Προτού μάθουμε πώς να προλαμβάνουμε ή να διαχειριζόμαστε τη ΧΑΠ, ας δούμε τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη ή την επιδείνωση των συμπτωμάτων:
Κάπνισμα
Ο κύριος παράγοντας κινδύνου. Όσο περισσότερο καπνίζετε, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να εμφανίσετε ΧΑΠ (περίπου το 50% των καπνιστών εμφανίζουν ΧΑΠ). Οι πρώην καπνιστές και όσοι εκτίθενται σε παθητικό κάπνισμα διατρέχουν επίσης μεγαλύτερο κίνδυνο.1,2
Ρύπανση
Η εισπνοή ατμοσφαιρικών ρύπων, τόσο σε εσωτερικούς όσο και σε εξωτερικούς χώρους (όπως η χρήση βιομάζας για το μαγείρεμα σε σπίτι που δεν αερίζεται καλά), μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο ΧΑΠ.1,2
Έκθεση σε ουσίες λόγω επαγγέλματος
Περίπου το 15% των περιπτώσεων ΧΑΠ συνδέονται με την έκθεση σε ουσίες κατά την εργασία (όπως ξύλο, κοπριά ζώων, φυτοφάρμακα, σκόνη, αναθυμιάσεις και χημικά). Στις θέσεις εργασίας που διατρέχουν κίνδυνο περιλαμβάνονται οι αγρότες, οι γλύπτες, οι τεχνίτες και όσοι εργάζονται με πλαστικά ή χημικά.1,3
Λοιμώξεις
Οι λοιμώξεις των πνευμόνων και των βρόγχων (όπως η φυματίωση και η [η μόλυνση απο pseudpmonas aeruginosa]) αυξάνουν τον κίνδυνο ΧΑΠ.1,2
Κακή διατροφή
Επιδεινώνει τα συμπτώματα και επιταχύνει την εξέλιξη της ΧΑΠ.2
Γενετική
Ορισμένες γενετικές μεταλλάξεις (όπως στο γονίδιο SERPINA1) μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα εμφάνισης ΧΑΠ.2
Άλλοι παράγοντες
Άσθμα, γήρανση.1,2
Κάπνισμα
Ο κύριος παράγοντας κινδύνου. Όσο περισσότερο καπνίζετε, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να εμφανίσετε ΧΑΠ (περίπου το 50% των καπνιστών εμφανίζουν ΧΑΠ). Οι πρώην καπνιστές και όσοι εκτίθενται σε παθητικό κάπνισμα διατρέχουν επίσης μεγαλύτερο κίνδυνο.1,2
Ρύπανση
Η εισπνοή ατμοσφαιρικών ρύπων, τόσο σε εσωτερικούς όσο και σε εξωτερικούς χώρους (όπως η χρήση βιομάζας για το μαγείρεμα σε σπίτι που δεν αερίζεται καλά), μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο ΧΑΠ.1,2
Έκθεση σε ουσίες λόγω επαγγέλματος
Περίπου το 15% των περιπτώσεων ΧΑΠ συνδέονται με την έκθεση σε ουσίες κατά την εργασία (όπως ξύλο, κοπριά ζώων, φυτοφάρμακα, σκόνη, αναθυμιάσεις και χημικά). Στις θέσεις εργασίας που διατρέχουν κίνδυνο περιλαμβάνονται οι αγρότες, οι γλύπτες, οι τεχνίτες και όσοι εργάζονται με πλαστικά ή χημικά.1,3
Λοιμώξεις
Οι λοιμώξεις των πνευμόνων και των βρόγχων (όπως η φυματίωση και η [pseudomonas aeruginosa]) αυξάνουν τον κίνδυνο ΧΑΠ.1,2
Κακή διατροφή
Επιδεινώνει τα συμπτώματα και επιταχύνει την εξέλιξη της ΧΑΠ.2
Γενετική
Ορισμένες γενετικές μεταλλάξεις (όπως στο γονίδιο SERPINA1) μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα εμφάνισης ΧΑΠ.2
Άλλοι παράγοντες
Άσθμα, γήρανση.1,2
Αν ισχύει ένας ή περισσότεροι από αυτούς τους παράγοντες στην περίπτωσή σας, αυτό δεν σημαίνει ότι θα εμφανίσετε σίγουρα ΧΑΠ, αλλά υπάρχουν πιθανότητες. Είναι απαραίτητο να λαμβάνετε προφυλάξεις και να διατηρείτε έναν υγιεινό τρόπο ζωής για να αποτρέψετε ή να ανακουφίσετε τα συμπτώματα αυτής της ασθένειας. Ακολουθούν ορισμένα βήματα που μπορείτε να κάνετε για να βοηθηθείτε και να βελτιώσετε την υγεία σας όπως:
Να σταματήσετε το κάπνισμα!
Η διακοπή του καπνίσματος είναι δύσκολη αλλά κρίσιμης σημασίας, όχι μόνο για την πρόληψη της ΧΑΠ, αλλά και για τη σημαντική μείωση των συμπτωμάτων, εάν τα έχετε ήδη εμφανίσει.2 Ρωτήστε τον γιατρό σας σχετικά με τις επιλογές που συμβάλουν στη διακοπή του καπνίσματος, αλλά αποφύγετε το άτμισμα και τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, καθώς συχνά μπορούν να κάνουν περισσότερο κακό παρά καλό.4 Υπάρχουν επίσης προγράμματα ψυχολογικής υποστήριξης για να σας βοηθήσουν να το κάνετε.2
Δεν είναι όλες οι στρατηγικές αποτελεσματικές για εσάς, αλλά μην τα παρατάτε. Συνεχίστε να προσπαθείτε μέχρι να βρείτε την κατάλληλη. Ποτέ δεν είναι αργά.4
Να αποφεύγετε τους ρύπους και τις ουσίες που μπορούν να βλάψουν τους πνεύμονές σας
Μπορούμε να κάνουμε πολλά, τόσο ατομικά όσο και ως κοινωνία, για να μειώσουμε την ατμοσφαιρική ρύπανση. Ξεκινήστε μειώνοντας τις βλαβερές ουσίες στο σπίτι όπως με καλύτερο αερισμό κατά το μαγείρεμα και χρησιμοποιώντας μεθόδους που δεν απελευθερώνουν αναθυμιάσεις ή επιβλαβή σωματίδια.
Αν η εργασία σας περιλαμβάνει έκθεση σε επιβλαβείς ουσίες, ακολουθήστε τις οδηγίες ασφαλείας και χρησιμοποιήστε προστατευτικό εξοπλισμό που παρέχει ο εργοδότης σας ώστε να αποφύγετε την εισπνοή σκόνης, αναθυμιάσεων και αερίων.2
Να κάνετε τα εμβόλια που σας συστήνει ο πνευμονολόγος σας
Ορισμένα εμβόλια κατά των αναπνευστικών λοιμώξεων μπορούν να προστατεύσουν άτομα με ΧΑΠ από παροξύνσεις. Αν πάσχετε από ΧΑΠ, είναι σημαντικό να κάνετε όλα τα προγραμματισμένα και συνιστώμενα εμβόλια, όπως σας έχει συμβουλεύσει ο γιατρός σας. Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν εμβόλια γρίπης, πνευμονιόκοκκου και COVID-19 από το Εθνικό Σύστημα Υγείας.2
Να ακολουθείτε υγιεινή διατροφή
Μια υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή είναι πολύ σημαντική για τα άτομα που ζουν με ΧΑΠ. Επιλέξτε τρόφιμα με χαμηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, χοληστερόλη, αλάτι και πρόσθετα σάκχαρα.
Η ΧΑΠ μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για ελλιπές σωματικό βάρος, επειδή μπορεί να χρειάζεστε περισσότερες θερμίδες μόνο για να αναπνεύσετε. Η έλλειψη βάρους μπορεί επίσης να επιδεινώσει τα συμπτώματα. Αν είστε λιποβαρείς, μιλήστε με τον γιατρό ή τον διατροφολόγο σας για να σας βοηθήσει να ακολουθήσετε μια κατάλληλη διατροφή και να βελτιώσετε την υγεία σας.5
Να κάνετε κάποια σωματική δραστηριότητα
Εφόσον ο γιατρός σας συμφωνεί, μπορείτε να κάνετε κάποια σωματική άσκηση, ακόμα κι αν πάσχετε από ΧΑΠ. Η άσκηση μπορεί να βοηθήσει στη μείωση των επεισοδίων δύσπνοιας και στη βελτίωση της συνολικής σας υγείας αν γίνεται σωστά και με ασφάλεια. Μπορείτε να κάνετε διατάσεις (ένας καλός τρόπος προθέρμανσης πριν από την άσκηση) ή ασκήσεις αντοχής (όπως ποδηλασία, περπάτημα ή τρέξιμο σε διάδρομο). Ξεκινήστε αργά και μην πιέζετε πολύ τον εαυτό σας.
Αν αισθανθείτε κούραση, ζαλάδα, δύσπνοια, ταχυπαλμία ή πόνο στο στήθος, διακόψτε την άσκηση και επικοινωνήστε αμέσως με τον γιατρό σας.6
2. Παγκόσμια πρωτοβουλία για τη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια. Παγκόσμια στρατηγική για τη διάγνωση, τη διαχείριση και την πρόληψη της Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας. Έκθεση του 2024.
3. De Matteis S et al. Eur Respir J. 2019 Jul 18;54(1):1900186.
4. COPD Foundation. Οι επιπτώσεις του καπνίσματος. https://www.copdfoundation.org/Learn-More/Educational-Materials-Resources/Downloads.aspx#guides. Τελευταία πρόσβαση: Αύγουστος 2023.
5. COPD Foundation. Διατροφή και ΧΑΠ. https://www.copdfoundation.org/Learn-More/Educational-Materials-Resources/Downloads.aspx#guides. Τελευταία πρόσβαση: Αύγουστος 2023.
6. COPD Foundation. Άσκηση και ΧΑΠ. https://www.copdfoundation.org/Learn-More/Educational-Materials-Resources/Downloads.aspx#guides. Τελευταία πρόσβαση: Αύγουστος 2023.
